|
|
Starfsmaður: Sigríður Dalmannsdóttir sd@rala.is
Verkefnisstjóri: Áslaug Helgadóttir aslaug@rala.is
Þáttakendur í verkefninu er þar að auki:
Bjarni E. Guðleifsson beg@rala.is og Mette M. Svenning mettes@ibg.uit.no
Upplýsingar um verkefnið er einnig að finna á á vef Háskólans í Tromsø, Noregi
 Hvítsmári (Trifolium repens) er ein tegund belgjurta. Jarðvegsgerillinn Rhizobium leguminosarum lifir í samlífi við plöntuna í svokölluðum hnýðum á rótum hennar. Rhizobiumgerillinn bindur nítur úr loftinu og umbreytir því í nýtanlegt form fyrir plöntuna. Nítur er nauðsynlegt lífverum til vaxtar og viðhalds s.s. við nýmyndun prótína og erfðaefnis. Í staðinn fær gerillinn orkurík kolvetnissambönd sem plantan framleiðir með ljóstillífun. Hvítsmári fjölgar sér með rótarskotum út frá jarðstönglum (smærum).
Hvítsmári er víða erlendis notaður í túnrækt með grasi. Hann gefur kjarngott fóður og dregur úr þörf á áburðargjöf. Hér á landi og í Norður-Skandinavíu skortir hvítsmárayrki sem eru bæði vetrarþolin og gefa einnig góða uppskeru.
 Markmiðið er í stuttu máli að skoða eiginleika sem hafa áhrif á vetrarþol og framleiðslugetu hvítsmára við okkar skilyrði, með það fyrir augum að finna góða stofna sem nýst geta í landbúnaði hérlendis. Við tilraunirnar eru notaðir nýlega kynbættir stofnar auk efniviðar úr yfirstandandi kynbótaverkefnum á norðurslóðum. Annars vegar eru notaðir upprunalegir stofnar og hins vegar úrval eftir ræktun í eitt ár hér á landi.
Rannsókninni er skipt niður í þrjá mismunandi verkþætti:
 Samanburður á afbrigðum hvítsmára í túnrækt (Tilraunastöð RALA á Korpu)
Mismunandi hvítsmárastofnum var plantað út í litla reiti (1,5 x 1,3 m) þar sem ýmsir útlitseiginleikar voru mældir. Sett var merki við upphafspunkt og þaðan mældur vöxtur og þykkt smæru (jarðstönguls) á tveggja vikna fresti yfir sumarið. Einnig var fylgst með myndun nýrra blaða og lengd blaðstilka. Uppskeran var mæld þrisvar yfir sumarið.
 Til viðbótar var níturbindingin mæld með því að vökva reitina með 15N ísótópalausn. Andrúmsloftið inniheldur u.þ.b. 78% níturgas (N2). Þar er nítrið nær eingöngu á formi 14N ísótóps. Með því að vökva með 15N lausn er hægt að mæla hlutfallslega hversu mikið nítur plantan tekur upp frá jarðveginum og hversu mikið hún fær í gegnum köfnunarefnisbindingu úr loftinu. Níturmælingarnar hafa verið unnar í samvinnu við Andreas Lüscher við Landbúnaðarháskólann í Zürich í Sviss.
 Lífeðlisfræðilegar mælingar (Tilraunastöð RALA á Möðruvöllum)
Tilgangurinn er að fylgjast með hvaða breytingar verða á ýmsum lífeðlisfræðilegum eiginleikum plöntunnar í tengslum við vetrarþolið. Plöntur voru ræktaðar utandyra. Tekin voru sýni af smærunum þrisvar yfir árið fyrst í september, síðan í janúar og loks í apríl. Í smærunum var mælt frostþol, svellþol, magn og samsetning sykra og fitusýra. Frostþolið var mælt í tölvustýrðri frystikistu sem lækkar hitastigið um eina gráðu á klukkutíma og fylgst með því við hversu lágt hitastig smærurnar dóu.
Svellþolið var mælt með því að kaffæra smærurnar í vatni sem síðan var látið frjósa og fylgst var með því hversu marga daga smærurnar þoldu að vera undir svellinu. Sykrusambönd eru helsti orkuforði plantna, þær gegna einnig hlutverki við hörðnun plantna á haustin. Breyting á samsetningu fitusýra í frumuhimnu að hausti er mikilvæg fyrir þol plöntunnar. Aukið magn af ómettuðum fitusýrum gerir plöntuna betur útbúna til að þola umhverfisálag eins og kulda.
 Samstarf Rhizobiumgerla og hvítsmára (Háskólinn í Tromsø, Noregi)
Tilraunir hafa sýnt að rétt val á Rhizobiumstofni getur skipt miklu máli fyrir vöxt plöntunnar. Það er sérlega mikilvægt fyrir norðlægar slóðir þar sem Rhizobiumgerillinn þarf að hafa öfluga starfsemi við lágt hitastig.
Tilgangurinn með rannsókninni er að meta aðlögun hvítsmára og Rhizobiumgerilsins hvort að öðru og áhrif mismunandi hitastigs á smitunarhæfni og starfssemi Rhizobiumstofnanna.
Tilraunirnar voru framkvæmdar í ræktunarklefum í Háskólanum í Tromsø. Efniviður var, frá Wales; hvítsmárastofninn AberHerald og Rhizobiumstofninn Sp-21 og frá Noregi; hvítsmárastofninn HoKv9238 og Rhizobiumstofninn 8-9 eða 20-15.
 Plönturnar voru smitaðar með samlanda Rhizobiumstofni, erlendum stofni, eða blöndu af báðum stofnum og þær ræktaðar við mismunandi hitastig. Þurrefni plöntunnar var síðan mælt.
Önnur tilraun var gerð til að kanna samkeppnishæfileika Rhizobiumstofnanna við smitun. Í tilraunaglösum voru plönturnar ræktaðar með blöndu af báðum Rhizobiumstofnum og rótarhnýðin skoðuð hvert fyrir sig til að sjá hvaða stofn hafði smitað plöntuna. Til þess var notuð svokölluð PCR-fingrafaraaðferð.
Rannsóknarverkefnið er hluti af COST 814 Evrópusamstarfi og hefur verið stutt af Tæknisjóði Rannís, Framleiðnisjóði landbúnaðarins og COST.
|
|
|