|
|
Samanburšur į dreifieiginleikum Gręšis 7 og Foldu 7
Daši Mįr Kristófersson, bśfręšikandidat.
(Bęndablašiš 1997)
Žegar žyrildreifari er notašur viš įburšardreifingu įkvarša gerš dreifarans, samspil hans viš įkvešna eiginleika įburšarins og hęfni ökumannsins til aš skara jafnt og meš "réttu" bili hversu vel tekst til. Žannig getur nįšst mjög mismunandi įrangur eftir žvķ hverju er veriš aš dreifa vegna žess aš hver įburšartegund hefur sķna sérstöku eiginleika. Dreifikśrfa er graf sem sżnir žaš magn įburšar sem fellur til jaršar sem fall af fjarlęgšinni frį mišri dreifiskķfu. Žaš er notaš til žess aš meta hvaša skörun er heppilegust milli ferša viš įburšardreifinguna. Mynd 1 sżnir dreifikśrfur mismunandi kornastęršar af sama įburši.
Mynd 1. Dreifikśrfa ótilgreinds įburšardreifara mišaš viš mismunandi kornastęrš.
(Heimild: Pettersen o.fl. 1991)
Til skamms tķma höfšu bęndur ekki um margar tegundir įburšar aš velja og žvķ var markmišiš ašeins aš nį sem jafnastri dreifingu meš žeim įburši sem var ķ boši. Nś eru nokkur įr sķšan einkaleyfi Įburšarverksmišju rķkisins til įburšarsölu var afnumiš. Ekki hefur boriš verulega į innflutningi fyrr en ķ fyrra. Sś tegund innflutts įburšar sem mest bar į ķ fyrra var Folda, en žar er um aš ręša blandašan įburš meš svipaša samsetningu plöntunęringarefna og ķ Gręši frį įburšarverkmišjunni, sem bęndum er aš góšu kunnur. Enginn verulegur munur er į framleišslu Foldu og Gręšis. Séu žessar įburšartegundir hins vegar eru bornar saman sést aš kornin ķ Gręši eru yfirleitt minni og ekki eins slétt į yfirborši og korn Foldu. Žetta "ryk" er ķslenskum bęndum aš góšu kunnugt. Žessi munur stafa af msmunandi tękni viš kornun Gręšis og Foldu. M.a. vegna žess er ešlilegt aš bęndur spyrji sig ķ hverju munurinn er fólginn og hvort hann hefur įhrif į dreifingareiginleika og nżtingu įburšarins.
Til aš varpa ljósi į svörin viš žessum spurningum var samanburšur į įburšartegundunum Gręši 7 og Foldu 7 geršur af starfsmönnum Bśtęknideildar RALA haustiš 1997. Bornir voru saman eftirfarandi eiginleikar įburšarins: rśmžyngd, rennsli og kornastęrš. Aš sķšustu voru dreifieiginleikar bornir saman meš žvķ aš dreifa tegundunum meš sama dreifara og bera saman dreifikśrfurnar.
Rśmžyngd er gefin upp ķ g/cm³. Męlingin gefur žvķ til kynna hversu miklum massa af įburšinum mį koma fyrir ķ įkvešnu rśmmįli. Eins og fram kemur ķ töflu 1 er um 6,7 % munur į rśmžyngdinni. Žvķ mį reikna meš aš 6,7 % meiri massi af Foldu 7 komist ķ t.d. geymi įburšardreifarans.
Tafla 1. Rśmžyngd įburšartegundanna og breytileiki ķ męlingum
| Įburšartegund: | Rśmžyngd
g/cm³ | Breytileiki milli męlinga g/cm³ |
| Gręšir 7 | 1,18 | 1,17-1,18 |
| Folda 7 | 1,26 | 1,26-1,27 |
Rennsli gefur til kynna hversu hratt įburšurinn streymir viš stašlašar ašstęšur og er gefiš upp ķ g/mķnśtu. Eins og fram kemur ķ töflu 2 streymir Gręši 7 um 11 % hrašar en Folda 7. Žetta verša bęndur aš hafa ķ huga viš dreifingu žvķ reikna mį meš aš magnstillingar į įburšardreifurum sem žeir hafa notaš fyrir Gręši 7 gildi ekki fyrir Foldu 7.
Tafla 2. Rennsli įburšartegundanna og breytileiki ķ męlingu.
| Įburšartegund | Rennsli
g/mķn | Breytileiki milli męlinga
g/mķn |
| Gręšir 7 | 5248 | 5087-5382 |
| Folda 7 | 4739 | 4680-4888 |
Kornastęršardreifingin gefur til kynna aš hvaša stęrš kornin ķ įburšinum eru. Nišurstašan er gefin upp ķ %. Eins og sjį mį į mynd 2 er verulegur munur į henni. Kornin ķ Gręši 7 eru aš mešaltali minni og mun meira er af örsmįum kornum ķ honum en ķ Foldu 7. Meginhluti korna ķ bįšum įburšartegundunum liggur į žröngu bili.
Mynd 2. Kornastęršardreifing Gręšis 7 og Foldu 7 gefin upp sem žaš hlutfall žunga sem lendir ķ hverjum flokk.
Mynd 2. Kornastęršardreifing Gręšis 7 og Foldu 7.
Samkvęmt nišurstöšum sem Pettersen o.fl (1991) hafa mismunandi kornastęršir ólķkar dreifikśrfur, sbr. mynd 1. Jöfnust dreifing nęst ef dreifikśrfan er žvķ sem nęst jafnt minnkandi śt frį mišjunni eins og į viš um stęrstu kornin. Hins vegar nęst žvķ lakari įrangur eftir žvķ sem kśrfan er ójafnari og skörun veršur erfiš ef brśnir kśrfunnar eru mjög brattar. Nś er ljóst aš bęši Gręšir 7 og Folda 7 eru blanda kornastęrša eins og mynd 2 sżnir. Hins vegar sżnir hśn einnig aš hlutfall lķtilla korna er mun hęrra ķ Gręši 7 en Foldu 7 sem hugsanlega veldur lakari dreifigęšum meš honum. Žessu til rökstušning eru nišurstöšur starfsmanna Bśtęknideildar. Žar voru dreifigęši įburšardreifara borin saman meš žessum tveimur įburšartegundum. Nišurstöšurnar benda til žess aš verulegur munur sé į dreifigęšum eftir žvķ hvor įburšurinn var notašur, Foldu 7 ķ hag. Lögun dreifikśrfunnar ręšur žvķ hvaša vinnslubreidd skilar bestum įrangri. Vegna žess aš dreifikśrfurnar eru ekki eins fyrir Gręši 7 og Foldu 7 er munur į žvķ hvaša vinnsl
ubreidd skilar bestum įrangri.
Afgerandi munur er į rśmžyngd įburšartegundanna, um 7 %. Žaš žżšir aš nokkuš meiri massa af Foldu 7 en Gręši 7 mį koma fyrir ķ sama rśmmįli, t.d. įburšardreifara. Rennslishraši Gręšis 7 er um 11 % meiri en Foldu 7 sem žarf aš hafa ķ huga ef skipt er um įburšartegund. Kornastęršar dreifing er nokkuš ólķk og meira er af mjög fķnum kornum ķ Gręši 7 en Foldu 7. Žaš hefur veruleg įhrif į dreifigęši. Žetta veršur aš hafa ķ huga žegar hugaš er aš žvķ aš dreifa įburšinum.
|
|
|