|
|
Tækni við áburðardreifingu
Láta mun nærri að um 12% af breytilegum kostnaði við hefðbunda búvöruframleiðslu þar sem heyfóður er notað megi rekja til áburðarkaupa. Því er mikils um vert að vel sé staðið að áburðardeifingu. Óhentug og úrelt tæki og ónákvæmni í vinnubrögðum rýra nýtingu áburðarins og geta valdið verulegum óbeinum útgjöldum. Bútæknideild RALA hefur á undanförnum árum prófað nær allar gerðir áburðardreifara sem eru á markaðnum. Upplýsingar um þá er að finna bæði í útgefnum prófunarskýrslum og svo á upplýsingavef RALA, Bændasamtaka Íslands og búnaðarsambandanna. Þá má nefna að Bútæknideild hefur gert lauslega könnun á hver árangurinn er við dreifingu hjá bændum almennt. Niðurstöðurnar benda ákveðið til þess að víða séu dreifigæðin langt undir þeim mörkum sem telja má viðunandi. Um þessar mundir eru menn að undirbúa vorverkin og því við hæfi að fara yfir helstu atriði varðandi áburðardreifingu en ítarlegri umfjöllun er að finna í kennsu- og handbókaefni í þessum fræðum.
ÁBUÐARDREIFARAR
Algengastir hér á landi eru svonefndir þyrildreifarar. Þeir eru í þeim flokki áburðardreifara sem eru hvað ódýrastir, liprir í notkun og afkastamiklir. En samhliða þessu eru þeir vandmeðfarir ef ná á viðunandi dreifigæðum. Líklegt er því að þeir muni á næstu árum víkja fyrir dreifurum sem nota blásara til að ná sömu afköstum en skila mun meiri dreifigæðum. Ástæðurnar eru einfaldlega hagkvæmnis- og umhverfissjónarmið. Þyrildreifarar eru að jafnaði lyftutengdir og rúma allt að einu tonni, ýmist með einni eða tveimur dreifiskífum. Á dreifiskífunum eru uggar eða rennur sem slöngva áburðinum út frá dreifaranum. Þá má í mögum tilvikum stilla eftir áburðartegundum og þá reynir á að viðunandi leiðbeiningar fylgi tækinu eða séu aðgengilegar. Í mörgum tilvikum má breyta stefnu dreifigeisla þegar ekið er á jöðrum spildna, t.d. meðfram skurðbökkum.
PÓFUN Á ÁBURÐARDREIFURUM
Prófanir á áburðardreifurum eru tvíþættar. Annars vegar er um að ræða innanhússprófanir og tæknilegar mælingar og hins vegar notkun í venjulegum búrekstri. Innanhússprófanir eiga að vera fyrir hendi fyrir allar viðurkenndar gerðir áburðardreifara. Þær eru framkvæmdar í samræmi við alþjóðastaðla (ISO). Þar er lögð áhersla á að gera allar prófanir við eins líkar aðstæður og kostur er, þannig að bera megi þær saman milli landa. Niðurstöður af þessum prófunum eru birtar í töflum og línuritum þannig að notandinn fái upplýsingar um magnstillingar og hæfilega skörun dreififerða. Einnig koma fram ýmsar tæknilegar upplýsingar varðandi rými, þyngdarhlutföll, hleðsluhæð og fleira. Út frá dreifilínuritunum er unninn svonefndur breytileikastuðull en með honum er unnt að ákvarða ólíka skörun dreififerða eftir áburðartegundum.
ÁHRIFAÞÆTTIR Á DREIFIGÆÐI MEÐ ÞYRILDREIFARA
Dreifimagnið, þ.e. magnstillingin á dreifaranum, hefur áhrif á virka vinnslubreidd. Að jafnaði minnkar vinnslubreiddin við stóra áburðarskammta.
Eiginleikar áburðarins geta haft mikil áhrif. Stærstu kornin kastast eðlilega lengst og sallinn sáldrast næst dreifaranum. Áburðarframleiðendur og söluaðilar geta gefið upp kornastærðir og stærðardreifingu sem má bera saman við prófunarskýrslur og stilla þarf þá dreifarann í samræmi við það.
Snúningshraði á aflúttaki hefur mikil áhrif á dreifigæði. Oftast er miðað við að snúningshraðinn sé 540 sn/mín. Nær ógerningur er að giska á réttan hraða sé snúningshraðamælirinn á dráttarvélinni ekki í lagi. Frávik í báðar áttir geta skekkt dreifimyndina og þar með verður skörunin ómarkviss.
Rétt tenging við dráttarvél er áríðandi. Með hverjum dreifara eiga að fylgja leiðbeiningar um hvort dreifiskífur eiga að vera láréttar eða halla örlítið. Rétt hæð frá jörðu er einnig mikilvæg og helst á að mæla hana á velli. Dreifarinn á ekki að halla til hliðanna en því er stjórnað á lyftiörmum dráttarvélanna.
Hliðarvindur hefur slæm áhrif á dreifigæðin, einkum á fínkorna áburð. Ekki er talið ráðlegt að vinna við dreifingu ef vindur er um eða yfir 3 vindstig.
Hæfni ökumanns hefur afgerandi þýðingu um hvernig til tekst með áburðardreifinguna. Fyrir utan ýmisleg tæknileg atriði við stillingu dreifarans getur aksturslagið verið afgerandi um hvernig árangurinn verður. Vert er að hafa í huga að að á hverri vinnustund við dreifingu fara „gegnum“ dreifarann verðmæti sem nema tugum þúsunda.
AÐ LOKUM
Gangið úr skugga að fyrir liggi prófunarskýrsla um dreifarann.
Fylgið nákvæmlega leiðbeiningum framleiðenda við tengingu á dráttarvél og snúningshraða aflúttaks.
Skoðið vandlega dreifilínurit og áhrif vinnslubreiddar á sveiflustuðul.
Við ákvörðun á dreifimagni má hafa töflur úr prófunarskýrslum til hliðsjónar en best er að gera eigin athuganir á velli.
Akið með jöfnum hraða við dreifingu og skiptið ekki um hraðastig nema breyta stillingu dreifarans.
Notið hliðarstillibúnað ef kostur er þegar dreift er á jöðrum spildna.
Hafið skýrar viðmiðanir á spilduendum (stengur eða tilsvarandi) til að fá hæfilega skörun dreififerða.
Góð regla er að þrífa dreifarann og dráttarvélina vel að notkun lokinni og verja þau ryðmyndun með viðeigandi efnum.
Grétar Einarsson, bútæknifræðingur og sviðsstjóri bútæknisviðs
Grein þessi birtist í Bændablaðinu miðvikud. 3. maí 2000, bls. 4 (6. árg., 8.tbl.). |
|
|