|
|
Flóra Möðruvalla
Þóroddur Sveinsson
Fáir staðir á landinu hafa eins vel skráða flóru og Möðruvellir í Hörgárdal (Hörður Kristinsson, persónulegar upplýsingar) og kemur þar margt til. Til að mynda er fyrsta eiginlega íslenska grasafræðibókin, Flóra Íslands, skrifuð á Möðruvöllum af Stefáni Stefánssyni, náttúrufræðingi og skólameistara. Flóra Íslands var fyrst gefin út árið 1900 og er og verður grundvallarrit í íslenskri grasafræði og leitaði Stefán eflaust fanga í bókina í nágrenni staðarins.
 Á Nátturfræðistofnun Íslands eru skráðar 223 villtar blómplöntur og byrkningar á Möðruvöllum sem er um helmingur íslensku flórunnar. Við þennan lista má bæta um 20 tegundum sem starfsmenn Rannsóknastofnunar landbúnaðarins hafa skráð hjá sér í og við ræktunarlönd. Þar að auki eru ræktaðar ýmsar fóðurjurtir, berjarunnar, skrúðplöntur og trjátegundir á Möðruvöllum.
Land Möðruvalla nær frá innan við 5 m.y.s. til um 1.000 m.y.s. og þar er að finna áreyrar, kíla, tjarnir, engi, flóa, mýrar, mela, móa, skriður, snjóöldur, jökulruðninga, jökul, klettóttar fjallsbrúnir og grýttar háfjallaflatir. Landið er mikið til algróið fyrir utan jökulinn, kletta, ruðninga, bröttustu skriður, mela og áreyrar. Jarðvegsrof er lítið en merkjanlegt í miklum bratta vegna samspils sils (jarðvegsþunga), beitar og veðráttu. Flestöll gróðurlendin eru undir áhrifum af hrossa-, sauðfjár- eða nautgripabeit eða slætti. Í um 100 m hæð y.s. og þar fyrir ofan er afréttur fyrir sauðfé og hross. Neðar í fjallinu eða í 50 – 100 m.y.s. eru heimalönd að mestu óræktuð en framræst að hluta og notuð til beitar fyrir sauðfé, geldneyti og stöku hross. Enn neðar eru síðan aðal ræktunarlöndin sem nýtt eru til sláttar og og/eða beitar.
Mörg og ólík gróðursamfélög byggja Möðruvelli enda jarðvegur og yfirborð landsins æði fjölbreytilegt. Möðruvellir eiga land á Hörgárdalsheiði en gróðurfarsleg úttekt á því svæði verður að bíða betri tíma. Þess vegna á eftirfarandi umfjöllun eingöngu við gróðurfar í landi á og við Möðruvallastað. Plöntusamfélög eru flokkuð eftir meðfylgjandi kerfi. Það er mjög einfölduð útgáfa af gróðurhverfalýsingu Steindórs Steindórssonar sem notuð var fyrir gróðurkortagerð RALA og aðlagað að landaðstæðum á Möðruvöllum. Flokkunin byggist á uppruna og stærð bergefna (skriður, melar, óseyrar), jarðvegi (engum eða einhverjum), grunnvatnsstöðu (mishárri) og ræktun (tún, skurðir og garðar). Háfjalla-, heiða og láglendisgróður er ekki aðskilinn sérstaklega.
 Skriðuflóra (Sk) finnst í klettum og giljum en þó mest í skriðum neðan klettabelta og miklu brattlendi. Skriðuflóran vex á milli og í skjóli misstórra steina þar sem vatn og jarðvegur er af skornum skammti. Gróðurhula getur verið talsverð í gömlum skriðum en þó án þess að jarðvegur hafi myndast. Brattar, lausar og gróðurvana skriður eru meðfram og niðureftir Staðaránni efst í Staðarskarðinu í 300 – 600 m hæð. Þar fyrir neðan sést víða móta fyrir gömlum og misstórum skriðum báðum megin árinnar, sennilega eftir krapastíflur og framlaup árinnar í leysingum en einnig sem smá berghlaup. Enn neðar er talsvert rask meðfram ánni vegna aðgerða til að halda henni í farvegi sínum og þar ræður skriðuflóran einnig ríkjum.
Melaflóra (Me) er á jarðvegslausum flötum og öldum (jökulurðum) við fornar jökulrætur, sjávarkamb eða stærri berghlaup. Hún er ríkjandi á háfjallaflötinni, öldutoppum sem sjást víða í um 300 – 500 m hæð og flötum syðst í Möðruvallalandinu í um 25 m hæð y.s. Einnig er melaflóra á Neskotshólum útmeð engjunum, sem sennilega eru leifar forns sjávarkambs.
Þurrlendisflóra er á algrónu þurrlendi með misþykkum jarðvegi ofan á fornum melum og skriðum. Þurrlendisflóran finnst alveg upp í 600 m hæð, þá í bröttum fláum og í samkeppni eða við hlið skriðuflórunnar. Hún er algengasta gróðursamfélagið í yfir 20 m hæð. Til þurrlendisflórunnar telst einnig gróður í framræstum og þurrum mýrum sem ekki hafa verið teknar í ræktun.
Votlendisflóra (Vo) er allsstaðar þar sem er mikil bleyta og grunnvatn nær oftast upp að jarðvegyfirborði. Efst í Möðruvallalandinu er hún aðallega við uppsprettur eða í sundum og dýjum. Neðar er hún útbreyddust í mýrlendi. Í um 50 – 200 m hæð eru stærri og samfelldari hallamýrar og þær sem liggja neðst hafa verið framræstar og ræktaðar upp að hluta. Stærstar eru hins vegar svarðarmýrarnar sem myndast hafa á milli engjanna og melanna sem staðurinn er byggður á. Þær hafa allar verið farmræstar en eru einungis að hluta til ræktaðar eða þar sem þurrast er. Til votlendisflórunnar telst einnig gróður sem vex í framræstum en blatum mýrum sem ekki hafa verið teknar í ræktun.
Engjaflóra ræður ríkjum á fornum en algrónum óseyrum Hörgár. Þar er jarðvegur að uppstöðunni sandur og fíngert set. Engjaflóran þarf að vera aðlöguð miklum flóðum og tímabundnu árseti sem verður oft í miklum leysingum.
 Áreyrarflóra (Ár) liggur utan við engjaflóruna og er næst ánni. Áreyrarflóran er byggð upp af landnemaplöntum sem eru duglegar að koma sér fyrir þar sem áin hefur myndað ný vaxtarskilyrði fyrir plöntur.
Flóaflóra (Fl) er algengust á skilum svarðarmýra eða mela og engjanna þar sem vatnsborð er talsvert fyrir ofan jarðvegsyfirborð stærstan hluta ársins. Flóaflóruna er einnig að finna í gömlum mógröfum og tjarnarjöðrum.
Skurðaflóra (Sku) er hér skilgreind sérstaklega vegna þess að hún myndar sérstakt vistkerfi. Hún er eina frjósama gróðursamfélagið á Möðruvöllum, fyrir utan garða og skjólbelti, sem er að mestu varið fyrir beit. Fyrir utan skurðina sem urðu til við framræslu mýranna er skurðaflóran einnig í náttúrulegum kílum sem eru nokkurs konar ósar fjallalækjanna við Hörgá. Þar eru að finna villtar plöntutegundir sem að öllu jöfnu sjást ekki í nytjalandi og þar eru mikilvægar uppeldisstöðvar fyrir endur og smærri spörfulga.
Slæðingsflóra er ósamstæður flokkur platna sem sjást af og til í vegköntum, jarðvegsraski og ræktun og sem að öllu jöfnu berst með athöfnum manna. Hún hefur mjög takmarkaða útbreiðslumöguleika vegna skorts á aðlögunarhæfni.
 Ræktunarflóra er ríkjandi, eins og nafnið gefur til kynna, í öllu ræktunarlandi óháð jarðvegsgerð (valllendi, mýri eða engi). Ræktunarflóran er fyrst og fremst til og viðhaldið af manninum til að afla fóðurs. Ræktun er hér skilgreind sem það land sem fær reglulega áburð og er nytjað til sláttar og beitar. Ræktunarflóran er auk nytjaplantna, algengt illgresi.
Garðaflóra (Ga) eru tré, runnar og skrautplöntur í garðlöndum íbúa Möðruvalla. Tré í skjólbeltum eru einnig sett í þennan flokk.
Töflu með lista yfir allar tegundir eru til í Acrobat skjali (.pdf) sem er hægt að nálgast hér að neðan.
 ..
. |
|
|