Nytjaland - Fjarkönnun: Fjarkönnun

Fjarkönnunargögn

Mikil þróun hefur verið í tengslum við öflun og úrvinnslu gervihnattagagna, allt frá því að fyrsta gervitunglið til að safna landupplýsingum fór á loft 1972. Það tungl var bandarískt og hét Landsat 1, en greinihæfni þess var 120 x 120 m einingar á jörðu niðri. Landsat 4 fór á loft 1982 og innihélt nýjan fjölrófs-nema („multispectral scanner“) sem kallaður var „thematic mapper“ eða TM. Þessi nýi nemi nam gögn á 7 bylgjulengdum með 30 metra greinihæfni.

Landsat7

Nýjasta skrefið í Landsat áætluninni var tekið 1999 þegar Landsat 7 fór á loft, (Landsat 6 brotlenti í sjónum). Landsat 7 hefur svipaðan nema og Landsat 4 og 5, en með nýjum nema er greinihæfni gagnanna komin í 15 x 15 m einingar.
Heimasíða Landsat7 : landsat7.usgs.gov

Myndin sýnir brautirnar sem gervitunglið fer á einum degi.

Helstu upplýsingar um Landsat7:

Rúmlega 2 tonn að þyngd.
Á braut í 705 km hæð yfir jörðu.
Það tekur 99 mínútur að fara einn hring umhverfis jörðina.
Fer 14 hringi umhverfis jörðina á sólarhring.
Nær að þekja alla jörðina milli 81° norðlægrar og suðurlægrar breiddargráðu á 16 dögum.
Hver myndrammi er 185x180 km.
Í Landsat7 eru 8 nemar sem skrá mismunandi endurvarp (bylgjulengdir/ litrófsgögn) frá yfirborði jarðar. 7 nemar skrá litrófsgögn, en 1 nemi skráir svarthvít gögn.
Fer yfir nákvæmlega sama svæði á 16 daga fresti.
Greinihæfni litrófsgagna er 30x30 m. myndeiningar.
Greinihæfni svarthvítra gagna er 15x15 m. myndeiningar.

Þessar 2 myndir að ofan eru af Selfossi og nágrenni. Þær eru frá sömu Landsat7 mynd sem var tekin 10. júlí 2000. Þegar mynd er birt
þá eru 3 nemar notaðir. Myndirnar sýna hvernig hægt er að nota mismunandi nema. Á hægri myndinni eru nemar 4,3,2 notaðir og táknar
rauði liturinn gróður (mjög rautt er mikill gróður) og grátt/blágrænt gróðurlítil svæði. Á hægri myndinni eru nemar 5,4,3 notaðir og koma
þá skurðir og vegir greinilega fram.

SPOT
Önnur mikilvæg áætlun er Spot áætlunin (1986), sem er að frumkvæði Frakka, með þátttöku Svía og Belga. Geometrísk greinihæfni Spot gagna er 10 m. Nýjasta tunglið í þessari áætlun er Spot 4, og helsta breytingin sem snertir greiningu á gróðri er sú að einu bandi sem nemur ljós á mið-innrauða sviðinu („shortwave infrared“) hefur verið bætt við.
Heimasíða SPOT : www.spotimage.fr

Þjórsá

Helstu upplýsingar um SPOT4:

Á braut í 822 km hæð yfir jörðu.
Það tekur 101 mínútur að fara einn hring umhverfis jörðina.
Fer 14 hringi umhverfis jörðina á sólarhring.
Nær að þekja alla jörðina milli 81° norðlægrar og suðurlægrar breiddargráðu á 26 dögum.
Hver myndrammi er 60x60 km.
Í SPOT4 eru 4 nemar sem skrá mismunandi endurvarp (bylgjulengdir) frá yfirborði jarðar. 3 nemar skrá litrófsgögn, en 1 nemi skráir svarthvít gögn.
Fer yfir nákvæmlega sama svæði á 26 daga fresti.
Við hvern hring í kringum jörðina færist brautin um 2823 km í vestur.
Greinihæfni litrófsgagna er 20x20 m. myndeiningar.
Greinihæfni svarthvítra gagna er 10x10 m myndeiningar.

Snemma árs 2002 á að fara á loft SPOT5, þar sem greinihæfni gagna hefur verið aukin mikið. Í SPOT5 er greinihæfni litrófsgagna orðin 10x10 m og svo eru 2 svarthvít gögn sem eru með greinihæfni 5x5 m og 2,5x2,5 m. Annars eru helstu upplýsingar fyrir SPOT5 svipaðar og fyrir SPOT4.

Síðustu tíu árin hafa mörg tungl farið á loft, sem safna fjarkönnunargögnum sem notuð eru í ýmsum tilgangi. Indverska gervitunglið IRS safnar gögnum með 5 m til 180 m geometrískri greinihæfni og hafa þau verið notuð talsvert með Landsat gögnum til að auka greinihæfni þeirra upp í 5 metra. Nýjasta þróunin á sviði fjarkönnunar eru tungl sem safna gögnum með mjög mikilli geometrískri greinihæfni („high resolution sattellites“), eða allt upp í 1 metra. Slík gögn eru einkum ætluð til notkunar varðandi skipulag í þéttbýli og gögn úr þeim eru dýr í innkaupum. Þá er einnig verið að þróa tungl sem safna gögnum á gríðarlega mörgum bylgjuböndum, eða allt upp í nokkur hundruð („hyper spectral sattelites“).

Nú er eitt gervitungl af kynslóð „high resolution satellites“ komið á loft og er það búið að safna gögnum í eitt ár. Næsta tungl fer á loft í nóvember 2000 og hið þriðja á fyrsta ársfjórðungi 2001. Þessi tungl geta safnað gríðarlega miklu af gögnum, þar sem nemar þerra eru hreyfanlegir, þannig að hægt er að beina þeim að því svæði, þar sem á að safna gögnum. Á móti kemur að rammarnir eru tiltölulega litlir, eða frá um 10 km á hvern veg og allt að 22 km á breidd. Þessi gögn eru tiltölulega dýr í dag, en með aukinni samkeppni á markaðnum mun verðið væntanlega lækka. „Hyper spectral“ tunglin eru ekki enn komin á loft en hið fyrsta á að fara út í geiminn á næsta ári. Geometrísk greinhæfni þessara gagna er nokkuð góð, eða um 10 metrar. Þessi gögn eiga að auðvelda alla mynsturgreiningu („pattern recognition“) sem flokkunaraðferðir í fjarkönnun byggjast á, þar sem hægt verður að velja milli gífurlegs fjölda banda til að skoða breytingar í endurvarpi frá yfirborði eftir mismunandi landgerðum, en ekki aðeins 7 eins og best gerist núna.