|
|
Afköst búvéla
Afköst búvéla eru ýmsu háð. Ökuhraði, vinnslubreidd, hleðslutími, losunartími og flutningsvegalengd eru þættir sem oft ráða miklu um afköst. Það fer svo eftir eðli viðfangsefnisins eða vélarinnar hvað af þessu á við.
Með mörgum vélum er hægt að vinna því sem næst viðstöðulaust. Þetta eru vélar sem hafa hvorki hleðslu- né losunartíma. Oft eru það vélar sem vinna verk sitt á túni eða í flagi og hafa þá tiltekna vinnslubreidd. Dæmi um slíkar vélar eru jarðtætarar og sláttuvélar. Afköst slíkra véla ráðast að mestu af vinnslubreidd, ökuhraða og töfum. Auðvelt er að áætla afköst Avið vinnu með slíkum tækjum út frá fyrrnefndum forsendum. Eftirfarandi þarf þó að hafa hugfast:
* Vinnslubreidd. Vélin hefur tiltekna vinnslubreidd, en hún er sjaldnast fullnýtt. Ekki er mögulegt að aka með fullkominni nákvæmni og þess vegna verða umferðir að skarast að einhverju leyti. Menn vilja t.d. ekki sjá ótættar rákir í flagi og því er vaðið haft fyrir neðan sig. Það fer eftir eðli verksins, nákvæmni ökumanns og ýmsu öðru hve virk vinnslubreiddin er og auðvelt að mæla mun á fræðilegri vinnslubreidd og raunverulegri.
* Ökuhraði. Við afkastaútreikninga er rétt að reikna með algengum ökuhraða þegar allt er með felldu. Taka þarf þó tillit til þessara frávika í útreikningum. Á túnum er t.d. algengt að draga verði úr ökuhraða vegna þess hve yfirborðið er óslétt en ekki af tæknilegum ástæðum.
* Tafir. Hér er ekki einungis tekið tillit til tafa sem óhjákvæmilega fylgja öllum verkum heldur allra frávika frá vinnu á þeim ökuhraða sem reiknað er með. Hér er um að ræða snúninga á endum og hornum, eftirlit með tækjum o. fl. Oft má reikna með 10% til 25% aukatíma vegna þessa.
Setja má fram útreikninga á eftirfarandi hátt. Ef virk vinnslubreidd er áætluð í metrum, ökuhraði í km/klst og tafir í % má finna afköst (ha/klst) þannig:
Afköst = virk vinnslubreidd x ökuhraði x hlutfallslegar tafir.
Dæmi:
Vinnslubreidd sláttuvélar er 2,40 m og er virk vinnslubreidd áætluð 2,25 m. Ökuhraði er áætlaður 11 km/klst (11000 m/klst) og tafir 15% (85/100). Þá fæst
Þótt útreikningar sýni 2,10 ha/klst. er skynsamlegt að álykta að afköstin séu 2,0 til 2,2 ha/klst.
Þessi reikniaðferð gildir að sjálfsögðu ekki um tæki eins og áburðardreifara þótt vissulega hafi þeir tiltekna vinnslubreidd. Þar kemur til hleðslutími, flutningstími og e. t. v. fleira. Oft eru afköst slíkra tækja metin í öðrum einingum, t. d. tonnum eða hektörum á klst.
Í eftirfarandi eru birtar nokkrar tölulegar upplýsingar um algengar búvélar. Þær eru að mestu fengnar úr prófunarskýrslum Bútæknideildar RALA en einnig er stuðst við óbirt gögn Bútæknideildar.
Þar sem uppskera skiptir máli er miðað við 3.400 kg af þurrefni (17 tonn af nýslegnu grasi á hektara eða um 4 tonn af þurru heyi). Reiknað er með 500 m fjarlægð frá túni að hlöðu. Afköstin eru miðuð við eðlilegan gang verksins með óhjákvæmilegum töfum eins og áður var umrætt.
Hæfileg stærð dráttarvélar er gefin upp með mörgum tækjanna. Oft er það aflþörf tækisins sem ræður því hve stóra vél þarf en í sumum tilfellum er það þyngd dráttarvélarinnar sem skiptir máli. Stærð vélanna er gefin upp í kílówöttum (kW). Til að umreikna í hestöfl þarf að margfalda með 1,36 þannig að t.d. 40 kW verða 54 hestöfl o. s. frv. Uppgefin aflþörf tækjanna er miðuð við það afl sem fer um drifskaft.
Plógar
Jarðtætarar
Áburðardreifarar
Sláttuvélar
Heyþyrlur
Múgavélar
Heybindivélar - Ferbaggavélar
Rúllubindivélar
Heyhleðsluvagnar
Heyblásarar
Mykjudreifarar
Mykjudælur
Bútæknideild Rala, apríl 2004
Grétar Einarsson.
|
|
|